Nhà 5 gian là gì? Những lưu ý quan trọng khi xây nhà 5 gian

Nội dung chính

Nhà 5 gian là gì?

Nhà 5 gian là kiểu kiến trúc nhà ở truyền thống phổ biến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam, thường gắn liền với hình ảnh làng quê yên bình và văn hóa nông nghiệp lúa nước.

Kiến trúc nhà 5 gian thể hiện rõ nét những giá trị về thẩm mỹ, tâm linh, cũng như lối sống gắn bó với thiên nhiên và cộng đồng của người Việt xưa.

Nhà 5 gian là kiểu nhà gồm 5 không gian (gian) chính, thường có mái ngói hoặc mái rơm rạ, được xây dựng bằng vật liệu tự nhiên như gỗ lim, tre, nứa, đá ong. Kiến trúc này không chỉ có giá trị sử dụng mà còn mang ý nghĩa phong thủy và phản ánh địa vị, đời sống tinh thần của gia chủ.

Nhà 5 gian xuất hiện từ thời Lý - Trần, phổ biến vào thời Lê và Nguyễn, trở thành biểu tượng của sự sung túc và yên ổn. Ngày nay, nhiều nhà 5 gian cổ vẫn còn được bảo tồn tại các làng cổ như Đường Lâm (Hà Nội), làng cổ Cự Đà (Hà Tây cũ), hay khu vực Ninh Bình, Nam Định.

Cấu trúc và đặc điểm nổi bật của nhà 5 gian

Nhà 5 gian thường có mặt tiền dài từ 12 - 22 mét. Toàn bộ ngôi nhà được chia làm 5 gian theo trật tự rõ ràng:

- Gian giữa: Đây là gian quan trọng nhất, thường để bàn thờ tổ tiên và là nơi tiếp khách chính. Gian này thể hiện sự tôn kính đối với tổ tiên và mang ý nghĩa tâm linh lớn.

- Hai gian bên cạnh (gian 2 và 4): Là nơi tiếp khách phụ, để sập gụ tủ chè hoặc dùng làm không gian sinh hoạt chung cho gia đình.

- Hai gian ngoài cùng (gian 1 và 5): Dùng làm phòng ngủ, nơi cất giữ đồ đạc hoặc phục vụ các nhu cầu sinh hoạt thường nhật.

Một điểm đặc biệt của nhà 5 gian là hệ thống cột kèo, xà ngang - xà dọc, thường được làm từ gỗ lim, gỗ mít, chạm khắc tinh xảo với các hoa văn như tứ linh, tứ quý, hay hình ảnh dân gian như rồng, phượng, mây nước,... Những họa tiết này không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn ẩn chứa các yếu tố phong thủy, mong cầu may mắn, bình an.

Mái nhà thường được lợp bằng ngói ta (ngói âm dương) hoặc rơm rạ, có độ dốc lớn để dễ thoát nước mưa. Trên đỉnh mái thường có họa tiết hình “rồng chầu mặt nguyệt” hoặc đầu đao uốn cong mềm mại.

Sân trước của nhà 5 gian rộng rãi, thường lát gạch đỏ và có cây cảnh, ao cá, giếng nước, tạo nên không gian sống hài hòa với thiên nhiên.

Những lưu ý quan trọng khi xây nhà 5 gian 

Xây nhà 5 gian không chỉ đơn thuần là việc xây dựng một ngôi nhà để ở, mà còn là quá trình gìn giữ những giá trị văn hóa, phong thủy và kiến trúc truyền thống của người Việt. Loại hình nhà này thường gắn liền với vùng nông thôn Bắc Bộ, mang dáng vẻ cổ kính, uy nghi và thể hiện sự sung túc, ổn định của gia chủ.

Tuy nhiên, để xây nhà 5 gian đúng chuẩn và bền vững theo thời gian, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ thiết kế, lựa chọn vật liệu cho đến phong thủy, thi công. Dưới đây là những lưu ý không thể bỏ qua khi bạn có ý định xây dựng hoặc phục dựng một căn nhà 5 gian cổ điển.

(1) Lên thiết kế tổng thể chuẩn theo kiến trúc truyền thống

Điều đầu tiên cần lưu ý khi dựng nhà 5 gian là thiết kế phải tuân thủ đúng bố cục truyền thống, bao gồm 5 gian phân chia theo công năng rõ ràng:

- Gian giữa: Gian thờ tổ tiên, không gian linh thiêng nhất trong nhà.

- Hai gian bên cạnh: Dùng làm phòng tiếp khách hoặc không gian sinh hoạt chung.

- Hai gian ngoài cùng: Dành làm phòng ngủ hoặc chứa đồ.

Thiết kế nhà 5 gian cần đảm bảo tính đối xứng, thoáng đãng và phù hợp với khí hậu vùng miền. Chiều ngang thường dao động từ 12 - 22 mét, mái nhà có độ dốc lớn để thoát nước mưa, và sân trước rộng rãi, lát gạch đỏ truyền thống.

Ngoài ra, nếu bạn kết hợp yếu tố hiện đại khi dựng nhà 5 gian, cần có sự hài hòa giữa truyền thống và tiện nghi hiện đại như: nhà vệ sinh khép kín, hệ thống điện nước, ánh sáng ẩn trong kèo mái,...

(2) Lựa chọn vật liệu phù hợp, ưu tiên gỗ tự nhiên và vật liệu truyền thống

Vật liệu là yếu tố quan trọng khi dựng nhà 5 gian, đặc biệt là với hệ thống cột kèo, xà ngang, xà dọc. Gỗ lim, gỗ mít, gỗ xoan đào thường được ưu tiên do độ bền cao, ít cong vênh, mối mọt và dễ chạm khắc hoa văn truyền thống.

Một số điểm cần lưu ý:

- Không nên chọn gỗ tạp, dễ hư hỏng, không phù hợp với tính chất lâu dài của kiến trúc nhà 5 gian.

- Ngói lợp mái nên dùng ngói ta (ngói âm dương) để giữ nguyên dáng vẻ cổ truyền.

- Tường nhà có thể làm bằng gạch đất nung, đá ong hoặc kết hợp giữa gỗ và gạch để tăng độ bền.

Việc sử dụng vật liệu chuẩn giúp đảm bảo tính thẩm mỹ, phong thủy và tuổi thọ khi dựng nhà 5 gian. Đặc biệt, nếu phục dựng từ nhà cũ, cần chọn vật liệu tương đồng hoặc phục hồi nguyên bản từng chi tiết như đầu đao, hoa văn cột, mái hiên...

Việc dựng nhà 5 gian không chỉ là một công trình xây dựng, mà còn là hành trình lưu giữ và khôi phục tinh hoa văn hóa truyền thống Việt. Từ thiết kế, vật liệu cho đến phong thủy và thi công đều cần sự tỉ mỉ, kỹ lưỡng và định hướng rõ ràng.

Nhà 5 gian là gì? Những lưu ý quan trọng khi xây nhà 5 gian (Hình từ Internet)

Thiết kế xây dựng nhà ở riêng lẻ phải đáp ứng yêu cầu gì?

Căn cứ tại khoản 17 Điều 3 Luật Xây dựng 2014 quy định giấy phép xây dựng là văn bản pháp lý do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho chủ đầu tư để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo, di dời công trình.

Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 3 Luật Xây dựng 2014 nhà ở riêng lẻ là nhà ở được xây dựng trên thửa đất ở riêng biệt thuộc quyền sử dụng hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, bao gồm nhà biệt thự, nhà ở liền kề và nhà ở độc lập.

Đồng thời, tại khoản 7 Điều 79 Luật Xây dựng 2014 quy định thiết kế xây dựng nhà ở riêng lẻ phải đáp ứng yêu cầu thiết kế quy định sau:

- Tuân thủ tiêu chuẩn áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật, quy định của pháp luật về sử dụng vật liệu xây dựng, đáp ứng yêu cầu về công năng sử dụng, công nghệ áp dụng (nếu có);

- Bảo đảm an toàn chịu lực, an toàn trong sử dụng, mỹ quan, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng, chống cháy, nổ và điều kiện an toàn khác.

- Hộ gia đình được tự thiết kế nhà ở riêng lẻ có tổng diện tích sàn xây dựng nhỏ hơn 250 m2 hoặc dưới 3 tầng hoặc có chiều cao dưới 12 mét, phù hợp với quy hoạch xây dựng được duyệt và chịu trách nhiệm trước pháp luật về chất lượng thiết kế, tác động của công trình xây dựng đến môi trường và an toàn của các công trình lân cận.